Eleni mae Amgueddfa Dinbych ac Archif Gymunedol Dinbych yn cymryd cam mawr arall tuag at ddod yn rhan o gymuned Dinbych.
Mae arnom angen cymorth a chefnogaeth trigolion y dref i wneud hyn yn llwyddiant ysgubol.

“Heb orffennol nid oes dyfodol.”
Nid yw hanes yn apelio at bawb; mae’n well gan rhai canolbwyntio ar y presennol a’r dyfodol.
Fodd bynnag, mae hanes yn helpu pobl hŷn gydag atgofion ac i hel atgofion, a all roi llawer o bleser iddynt a helpu gyda gweithrediad gwybyddol.
Mae hefyd yn helpu plant, pobl ifanc ac oedolion i uniaethu â’u cymuned, dod i’w adnabod yn well a dod yn fwy ymglymedig. Y fantais ychwanegol yw, os yw’n ddigon diddorol y bydd yn denu ymwelwyr a thwristiaid, a fydd o gymorth mawr i’r economi.

Mae Dinbych yn un o’r trefi pwysicaf a mwyaf hanesyddol yng Ngogledd Cymru gyda’i hanes yn mynd yn ôl canrifoedd lawer. Dyma pam ei bod mor bwysig fod gan y dref amgueddfa a all olrhain stori Dinbych i fyny at ble rydym yn awr.
Mae'r syniad o gael amgueddfa yn Ninbych ymhell o fod yn newydd gan fod pobl wedi bod yn ceisio sefydlu un yma ers dros 50 mlynedd.
Sefydlwyd amgueddfa / arddangosfa fach yn Llyfrgell Dinbych, ond penderfynodd Cyngor Sir Dinbych tua  2001 na ellid ei defnyddio mwyach fel amgueddfa. Ffurfiwyd pwyllgor yn fuan wedyn ar y cyd  â chyngor Tref Dinbych i geisio dod o hyd i leoliad arall. Ar ôl sawl cyfarfod dros nifer o flynyddoedd, cytunwyd yn y pen draw, pan benderfynodd y gwasanaeth llysoedd nad oedd angen  hen ysgol Frongoch mwyach, y byddai cyngor y dref yn prynu’r adeilad a'i phrydlesu i grŵp Amgueddfa Dinbych.

Symudodd grŵp Amgueddfa Dinbych i mewn ym mis Rhagfyr 2013, a’r Archif Gymunedol Dinbych a ffurfiwyd yn 2009 gan gyngor y dref yn fuan ar ôl hynny. Ers hynny mae’r archif a’r amgueddfa wedi gweithio gyda'i gilydd i gynnal sawl arddangosfa o ddiddordeb lleol.

Mae llawer o wrthrychau a roddwyd gan bobl wedi cael eu casglu gan yr amgueddfa, a’r archif wedi casglu miloedd o ffotograffau, dogfennau, hen ffilmiau a sain ac wedi cyhoeddi sawl llyfr a llyfryn.

Er y gallai'r hen ysgol fod wedi bod yn addas fel amgueddfa mewn sawl ffordd, yn anffodus roedd llawer o anfanteision yn yr adeilad a oedd yn ei gwneud hi'n anodd iawn ei haddasu er mwyn cadw hen eitemau a dogfennau ac ati oherwydd bod yr amgylchedd yn llaith ac yn ansefydlog iawn ac yn newidiol. Mae'n hen adeilad sy'n dyddio'n ôl i 1877 ac roedd angen gwelliant, addasiad ac atgyweiriad helaeth arno i'w ddod i fyny i safon amgueddfa, a’r gost yn afresymol. Gwnaed tair ymgais i gael cyllid grant gan Gronfa Dreftadaeth y Loteri ond aflwyddiannus bu’r ceisiadau.

Felly, tua 2018 penderfynodd y Bwrdd i ymuno â phrosiect Mind Dyffryn Clwyd i addasu adeilad yr Hen Farchnad Fenyn / Coleg yn Llain y Capel fel canolfan ar gyfer lles, diwylliant a threftadaeth. Gydag ymyrraeth y pandemig ac anhawster codi digon o grantiau cyllidol, cafodd y prosiect ei ohirio am bron i ddwy flynedd a phan ailddechreuodd roedd y costau bron wedi dyblu. Dechreuodd y gwaith ar adnewyddu'r adeilad cyn y Nadolig 2023 a gorffennwyd yn 2025.

Mae’r amgueddfa yn cael ei rheoli gan Fwrdd a Phwyllgor Rheoli, mae'n gwmni cyfyngedig trwy warant ac yn elusen gofrestredig ac ar hyn o bryd yn cael ei rhedeg yn gyfan gwbl gan wirfoddolwyr. Rheolwyd yr Archif Gymunedol gan y cyngor tref tan yn ddiweddar pan ddaeth yn annibynnol, ac mae'r ddau sefydliad yn bwriadu uno eleni i'w gwneud yn gryfach ac yn fwy cynaliadwy.

Mae ymweliadau addysgol a phrosiectau wedi'u cynnal gydag ysgolion a sefydliadau eraill ac mae sgyrsiau rheolaidd am hanes Dinbych wedi bod yn llwyddiannus iawn. Mae arddangosfeydd blynyddol yn Sioe Dinbych, Drysau Agored ac mewn digwyddiadau eraill wedi'u cynnal gan y grŵp archif.

Rydym bellach yn symud ymlaen i gam nesaf y daith gyffrous hon.
Ionawr 2026